LAMECA - Graphie du créole - Nou ka li kréyòl


"Maintenant je sais bien lire"	"Kon yé la, an ka li byen menm"

Mots

désann	ponn	chatenn = chatengn		farin	pongn	Karenm = karèm
Pikyengga = pikenga		tann	janm	tanndé	apwann= aprann	Gonmbo = gonbo
Gyenmbo = genmbo = gyenbo= genbo				kouzen	apwann= aprann	Konsonn = konsòn
tandé	menndé	konkonm	diven	kouzin	Titin	Donmbré = donbré = Donggré = dongré
wonm	bongn	fann	dévenn	sanblé	Tenten	Donmbré = donbré = Donggré = dongré
channda	bongné	fen	kanni	yenyen	koukyanm	Konné = kòné
sanmba	chopin	fin	mangné	Sentàn= Sentann	moun	kongné
sanm	Chopen	fonn	Kayenn= Kayèn	Sentàn= Sentann	doukoun	toumblak
kangné	kangnan	fon	Kayenn= Kayèn		kankoun	bouboun
désanm	kangn		mangnè		rakoun

Phrases

Yo pwan mango a moun-la é yo fann kann.

Las rété konsa la, ka kalanjé,kalanjé. Ba kò a’w bann.

Avan, pou mové sijé, Kayenn, té ni on bangn.

Pa kriyé si mwen ! Ou ni on ti manni konmandé!

Manno paka kouté sa fanmi a’y ka di’y : i ni lèd mangnè.

Ansam nou ké vansé !

Zafè-la mélé kon sann é farin.

Fanm sé chatenn.

Tiboug-la ka fè nonm ban mwen toubònman !

An ka manjé nanm an mwen an salad!

On danmjann wonm sé onlo wonm.

Yo fè kokangn pou yo té pé vwè match-la.

Toutoun mété èspò-la a lonnè, an Gwadloup.

Machann-la vann tout bannann-jòn-la

Écoutes bien ce que je te dis : o, é, è, ò

1. Toto é Tòtò, sé dé konpè.
2. An syans natirèl, métrès-la di : mi on rakoun, kè a’y, é ké a’y !
3. Tifi-lasa, sé sè a’y, men sé Sésé a’y osi!
4. Sèl biten an pé di zòt : An ka plenn sò a zòt !
5. Man Tètè ka ba tibébé-la tété
6. Woy, i ni zyé tòy! Fò’y ké pòté linèt !
7. Woyoyoy, mi on mòlòkòy! Anmwé manman o, an pè mòlòkòy!
8. Yo ka di Tòtò sé on lèlè; i paka fè on ti lélé pou Gaga vwè pou yo pa di sa.
9. Pè Tontonn ka maché tou lòlò; an tilolo a’y-la, pa ni ayen pou vann.
10. An pa di’w bobo, an di’w bòbò! An pa di’w sè, an di’w sò! An pa di’w lèlè,
11. An di’w, asi pon Gaba, an touvé on lélé, é yo asi pon Boukan, yè, yo touvé on yoyo.
12. Sé zafè kò’w ! Ou pé di masalé si’w vlé. Mwen an ka di masalè.
13. Pawòl pa ni koulè
14. San ka koulé kon dlo an pon Péran
15. Annou! Konmen ou ka mizé, pas fò’w woté kò a’w an mizè-la ou ka vwè la
16. A dézè, té ni dé zé an nich a poul-la. Yo pa la ankò. Akimoun-la ki pwan zéla a twazè-la?
17. I fò, ki fè, i paka pwan fè !
18. Yo ni on klé, men yo paka vwè klè pou wouvè pòt-la.
19. I pwan pè, ki fè, i pé.
20. Pa pè : an pé pa fè’w ayen !
21. Mi bopè é bèlmè a’y.
22. Misyé Limè limé limyè
23. Chodyè ka di kannari bonda a’y nwè
24. Granbonnè maten-lasa konsa, bonnèt a’y ja alanvè.
25. Dodo é Dòdò ni doulè an tout kò-la
26. An pa moun a lò; an sé moun a tilolo
27. Tètè ka fè kafé ; i di mwen « ka’w fè ? »
28. An ka soufè, an ka pwan fè, ban mwen on fé pou an pé kenbé ! Pa pè an ké pé kenbé. An sé moun a kè.

Il n’y a pas de ‘e muet’ en position finale après consonne

Ahak paka maché !

1. Hach-la paka koupé-
2. Ni on tach asi lenj a’w-
3. Nou pa ni on bach pou paré lapli-
4. Ni on mak asi chimiz a Mak.
5. Pach a kann toupatou an kaz-la. Flèch a kann toupatou dèwò-la.
6. Kach, makach kon di pawòl-la, fout ou lach chyen-la! Chyen-la mach !
7. Mak chich kon pa tini; i paka ba’y hak, i paka tann mach- Yo ba’y on plich!

8. Pòl Tikitak di : « Prézan, misyé Lijij! »
9. An mété on tòch asi tèt an mwen-
10. An kouché asi kouch an mwen-
11. Konpè Makak di : Ba’y kou si bouch; pa lésé’y palé.
12. Jak makak zikak !- Ban mwen titak- Ban mwen on gnak, on ti ahak, on kras.
13. Yo ka jwé cho kaché- Lè ka fè cho, i ka pòté chòt kout- I lévé totokraz pas yo krazé loto-la-
14. Mi mas dèwò!
15. Paren an mwen té moun a kas
16. I alé lachas; i pa enmé lapèch
17. Dé men a’y an pòch a’y.
18. I vini wouj kon on piman.
19. Anhan, kas-la an kaz-la.

Les homonymes du créole

Mèt
1. a) On mèt twèl- b). On Mèt-lékòl- c) Pa mèt dòt !- d). O mèt a chyen-la, on?

Pòt
2. a) On pòt-a-flè- b) On pòt dlo- c). Pòt-la fèmé blo!-

Pé
3. a) An pé sèk, lè an tann nouvèl-la – b). Ou pé ou pé pa, fò di mwen, si ou pé.

Pè
4. Pè Micho pa pè ayen.

Fè
5. a) Sa ou ni pou fè, apa mwen ké fè’y ba’w- b) Mòso fè-la! – c) An ka pwan fè.

Vé
6. a) Mwen an vé: an ka abiyé yenki an blé- b). An vé pa!

Vè
7. a) Lè’y ka lavé vésèl, i ka krazé tout sé vè-la – b) Pou pa trapé vè, fò lavé mango-la.

Dé
8. Dèpi i pèd dé-la, i pépa jwé grenndé- 141. Koutiryèz an mwen ka sèvi é dé-a-koud- 142. Moun konsa, pa tini dé, sé onsèl ou ké touvé !

Woulé
8. Konm ka dansé woulé byen ! - 144. Tanbou-la ka woulé- 145. On gran tifi konsa, i pa sa fè woulé a wòb a’y !- 146. Fò nou woulé bach-la- 147. Loto-la ka woulé byen-

Koulé
9. Koulé, san an mwen ka koulé - 149. I ka rété Marigalant, bò koulé Oulyé-

Kòt
10. Penga ou ay fouté kòt a’w a tè, on ! - 151. Ti kòt-la rèd pou monté-

Pat
11. Apa ta’w, woté pat a’w ! – 153. An paka manjé pat é fomaj- 154. Pat a gato-

Lè
12. Ki lè i yé ?- 155. An ka vann van mwen achté lè- 156. Téléfonné mwen lè ou ké rivé.

Fwèt
13. É fwèt ka fè fwèt an désanm!- 158. Fwèt a mas-a-fwèt sé on pati a mès-è-labitid Gwadloup-

Dwèt
14. I dwèt an fon-la, an jaden- 160. Dis dwèt a’y sé ta’y- 161. An ké réglé’w, ou ké maché dwèt ! – 162. I rété doubout dwèt kon on pikyèt- 163. Ou pa dwèt fè sa; on biten konsa pa dwètèt.

So
15. An pwan’w so-la- 165. An ké fè on ti so koté’w avan sizè- 166. On so-a-dlo- 167. An tonbé on so.

Poto
16. Ni on kalté bannan y o ka kriyé poto- 169. An bizen on poto pou an fè on kabé- 17. Sé fanm ki poto-mitan a sosyété-lasa-

Tann
18. Mi vyann tann! – 172. Palé pi fò, an paka tann!

173. Sé moun a fèt é bòdé- 174. Ki jou sa ka fèt ankò ?

Blé
175. An ka mété blé an lenj blan an mwen- 176. An ka abiyé yenki an blé- 177. An Euwòp, ni on séréyal, non a’y sé blé.

Po
178. I pété po ! – 179. Sa, sé po a kabrit- 180. Chopin é dimi-po.

Bo
181. Timoun, a’y bo matant a’w- 182. Yo choké bo!

Kal
183. Yo di timoun-la, yo ka foy’y on kal- 184. Yo tout yo rivé an kal a bato-la.

Lèt
185. An wousouvwè on lèt- 186. An paka bwè lèt an mwen two cho- Fò fòmé lèt a’w byen pou yo konpwann sa’w ka maké-

Dèt
187. Sé moun ka douwé gwo dèt- 188. I pa dèt ké la –

Kat
189. I ka jwé kat- 190. Marijozé ni dé pyé, i ka fè kat chimen. 191. An pa pèd lakat- 192. Adan on katchimen-

Ké
193. I ka fè laké- 194. I ka travay asi ké- 195. Mabouya pa tini ké.

Pann
196. Kannari-la pann an kuizin-la- 197. An trapé pann asi larout- On chaspann sé on kaswòl-

Bann
197. Ba kò a’w bann- 198. Sé on bann moun-a-wach- 199. An bizwen on bann pou kenbé vant-la plat.

Haut de la page

SOMMAIRE